🪔 Weruh, Kaweruh, Weruhi, lan Kaweruh Jiwa: Filsafat Kesadaran Jawa
Pengantar
Manungsa ing donya iki ora mung urip kanggo ndeleng lan ngrasakake, nanging uga kanggo ngudi pangerten sejati. Ing filsafat Jawa, proses kesadaran ora mandheg mung ing apa sing katon utawa dipikir, nanging nyakup rasa, laku, lan pangerten batin. Weruh – Kaweruh – Weruhi – Kaweruh Jiwa iku tangga-tangga urip sing ngarahake manungsa marang kamulyan sejati.
1. Weruh: Kesadaran Awal
Weruh iku tingkat awal kesadaran. Wong bisa nyekseni kedadeyan, wong liya, utawa jagad sakupenge. Nanging ing tahap iki, kesadaran isih rumongso weruh – ngerti yen ana sing kelakon, nanging durung ngerti hakekaté.
Conto: “Aku weruh wong nesu” → ngerti ana wong nesu, nanging durung ngerti sebab lan maknane.
Refleksi: Weruh iku kaya cahya mentari sing ndhepake barang ing sekitar, nanging durung bisa ndeleng inti saka barang kasebut. Yen mung mandheg ing weruh, manungsa mung ngerti permukaan urip.
2. Kaweruh: Olahan Pikiran
Saka weruh, pikiran mulai ngolah informasi lan pengalaman, banjur dadi kaweruh. Tahap iki luwih rasional, analitis, lan sistematis.
Conto: saka weruh wong nesu, kaweruh ngandhani: “Dheweke nesu amarga diapusi.” Ing tahap iki, kaweruh dadi majemuk, amarga asil olahan pikiran bisa macem-macem, gumantung pengalaman, akal, lan interpretasi.
Refleksi: Kaweruh majemuk nuduhake kompleksitas urip. Wong ora mung duwe siji tafsir, nanging bisa nduwe pandangan beda-beda babagan siji kedadeyan. Iki uga ngajari supaya ora gampang nge-judge wong liya.
3. Weruhi: Lelaku Rasa lan Batin
Weruhi iku tingkat sing luwih jero: ngerti liwat rasa, pengalaman batin, lan refleksi lelaku. Ora mung mikir, nanging uga ngrasakake makna sejati saka kedadeyan.
Conto: Ora mung ngerti wong nesu amarga diapusi, nanging uga ngrasakake rasa loro, isin, lan kuciwo sing ndasari nesuné. Wong Jawa nggunakake titen, semedi, tirakat kanggo nglatih weruhi.
Refleksi: Weruhi iku dalan kanggo ngrembakaake kesadaran batin, supaya manungsa ora gampang kesengsem dening permukaan urip.
4. Kaweruh Jiwa: Kesadaran Sejati
Tahap pungkasan yaiku kaweruh jiwa. Iki kaweruh sing nyawiji karo batin, dadi nilai urip, lan dadi tuntunan tumindak.
Conto: Saka weruh wong nesu, kaweruh sebabé, lan weruhi rasa batiné, manungsa bisa nyimpulaké: “Kabeh manungsa iso nesu amarga isih ana rasa loro lan keterikatan. Aku kudu welas asih lan ora gampang nge-judge wong liya.”
Refleksi: Kaweruh jiwa iku aksiologi Jawa, yaiku kaweruh sing migunani, nuntun tumindak, lan ngowahi laku urip supaya luwih selaras karo jagad lan Gusti.
5. Hubungan karo Tunggal, Manunggal, lan Majemuk
- Tunggal → siji unsur, murni, kaya pikiran sing jelas.
- Manunggal → unsur beda nyawiji dadi siji harmoni, kaya raga lan jiwa nyawiji.
- Majemuk → gabungan unsur macem-macem, kaya kaweruh sing majemuk saka pengalaman lan tafsir.
Ing proses weruh → kaweruh → weruhi → kaweruh jiwa, manungsa ngalami transformasi saka majemuk dadi manunggal: informasi lan pengalaman macem-macem nyawiji dadi pemahaman batin sing harmonis.
Wejangan Jawa Kuno
“Ngèlmu iku kalakone kanthi laku,
Lekase lawan kas,
Tegese kas nyantosani,
Sapa ngudi kaweruh tanpa laku,
Panas tanpa pepadhang.”
Terjemahan:
“Ilmu hanya bisa terlaksana dengan perbuatan,
Dasarnya adalah keikhlasan,
Keikhlasan itulah yang menguatkan,
Barang siapa mencari pengetahuan tanpa perbuatan,
Ia hanya panas tanpa cahaya.”
Kesimpulan
Filsafat Jawa ngajari manawa kesadaran sejati ora mung mandheg ing weruh, nanging kudu ngliwati:
- Weruh → ngerti sekilas.
- Kaweruh → ngerti nganggo akal.
- Weruhi → ngerti nganggo rasa lan lelaku.
- Kaweruh jiwa → ngerti sejati, dadi laku lan nilai urip.
Iki dalan kanggo nggayuh kamulyan lan kasampurnan urip, supaya manungsa ora mung sugih kaweruh, nanging uga sugih jiwa.
Tidak ada komentar:
Posting Komentar